Alexis Jenni po otrzymaniu prix de Goncourt, Foto: http://www.ledevoir.com/culture/livres/335100/litterature-alexis-jenni-remporte-le-goncourt

Jak często, czytając książkę, łapiecie się na odczuciu, że trzymacie w rękach arcydzieło? Ja rzadko. "Jądro ciemności", "Pieśń Salomona", "W cieniu zakwitających dziewcząt", "Złota czara" - nie uzbierałoby się tego nawet na palce jednej ręki. 

Podczas lektury "L'Art francais de la guerre" debiutanta z Lyonu Alexisa Jenniego pompatyczne słowo "arcydzieło" przychodziło mi na myśl wielokrotnie, mimo sztucznych czasem dialogów, uporczywych nawiązań do "Odysei" i mało przekonującej miejscami historii miłosnej. To wielka powieść, która jak żadna inna znana mi książka wyjaśnia, czym jest dzisiejsza Francja (a może i cała zachodnia Europa) i, skąd biorą się jej problemy. Mogłaby być pendantem do doskonałego filmu "Ukryte" Michaela Hanekego poruszającego tę samą tematykę.

Francja to powolne umieranie w niedzielę - pisze Jenni. Francja, to blokowisko postawione na cmentarzu. Francja to kolejka do dyżurnej apteki, nocą, kiedy za drzwiami hałasują bandy groźnych wyrostków. Francja to supermarket, w którym zwierzęta i warzywa sprzedaje się w eleganckich plastikowych opakowaniach. Pisarz jest też malarzem, operuje obrazami. Możemy się z nimi nie zgodzić, ale kiedy raz uda się je nam zobaczyć, już się od nich nie uwolnimy.

"L'art francais de la guerre" to powieść w powieści, której akcja toczy się współcześnie i w przeszłości. W części współczesnej bezrobotny lyończyk o lewicowych poglądach uczy się malarstwa od weterana wszystkich ostatnich francuskich wojen - światowej, indochińskiej i w Algierii - i snuje (slamuje, majaczy) refleksje o dzisiejszej Francji ("Je suis un narrateur et je narre" powtarza.) Część historyczna to wspomnienia weterana, opowiadane w trzeciej osobie. Przeszłe wydarzenia pozwalają nam zrozumieć, dlaczego Francja stała się tym niepokojącym miejscem, o którym słyszymy w części powieści, której akcja toczy się współcześnie.

Zestawianie debiutu nieznanego nikomu Alexisa Jenniego z "Jądrem ciemności" może wydać się Wam nieco przesadzone, jest jednak uzasadnione. Jenni tak jak Conrad rozprawia się z kolonializmem; zamiast jednak mówić, że w koloniach dopuszczano się okrutnych czynów - co po "Jądrze ciemności" wszyscy już wiemy - próbuje zrozumieć, co kolonializm zrobił z kolonizatorem. Weteran, Victorien Salagnon, który osobiście walczył we wszystkich punktach zapalnych francuskiego imperium, próbuje zapomnieć o tym, co robił i, co tam zobaczył. Żona Salagnona, Żydówka z Algieru, nie może wybaczyć francuskiej armii za zniszczenia jakich ta dopuściła się w jej rodzinnym mieście. Innego weterana, Marianiego wojny zmieniły w ultra prawicowca-narodowca, twórcę organizacji GAFFE (skrót od Stowarzyszenie Francuzów Dumnych z Tego, że Są Czystej Krwi), w której można (choć nie trzeba) doszukiwać się parodii Fonotu Narodowego. Zbrodnie z Algierii i Indochin ciążą również na pokoleniu zbyt młodym na to, by pamiętać kolonialną Francję, którego przedstawicielem jest pierwszoosobowy narrator powieści. 

Uprzedzam, że osoby uczulone na patos i politykę w literaturze mogą mieć problem z czytaniem powieści Jenniego. Ja kupuję ją właściwie bez zastrzeżeń. Bardzo gorąco polecam.

Alexis Jenni. „L'Art français de la guerre.” Gallimard. 2011.